Yönergeyi izlemek hangi becerileri içerir?
Bir oyunun kuralını akılda tutma, ilgili ipucuna dikkat etme ve eylemi başlatma birlikte çalışabilir. Harvard’ın çocuklarla yürütücü işlev becerilerini destekleme rehberi, farklı yaş grupları için oyun ve etkinliklere yer verir. Bu rehberin yaklaşımında çocuğun mevcut becerisine uygun deneyimler önemlidir.
Bir yönergeyi yerine getirmemek tek başına “dinlemiyor” veya “istemiyor” anlamına gelmez. Kullandığınız kelime, açıklamanın uzunluğu, görevin hareket gereksinimi ve o andaki katılım koşulları üzerinde konuşabilirsiniz. Nedenini tek bir denemeden çıkarmaya çalışmak yerine, somut örnekler toplayın.
Bu yazıdaki örnekler eğitim amaçlıdır; dil, işitme, dikkat veya gelişim değerlendirmesi değildir. Bu alanlarda kaygınız varsa ilgili sağlık uzmanına danışın.
Yönergeyi nasıl daha anlaşılır sunabilirsiniz?
Birlikte başladığınız oyunda tek bir eylem seçin. “Oyuncakları düzenle” gibi geniş bir açıklama yerine, örneğin “Arabayı kutuya koy” diyerek ne yapılacağını somutlaştırabilirsiniz. Ardından çocuğun denemesine alan açın; peş peşe yeni açıklamalar eklemeyin.
- Önce ne yapılacağını kısa ve açık biçimde söyleyin.
- Gerekirse aynı hareketi siz gösterin.
- Çocuğun kullandığınız malzemeyi ve eylemi tanıyıp tanımadığını düşünün.
- Rahatça katıldığı adımın ardından yeni bir adımı ele alın.
Oyunun amacını çocuğu sınamak veya hata yakalamak olarak kurmayın. Örneğin yetişkin oyunu karıştırdığında birlikte düzeltmek, sıra değiştirip çocuğun da yönerge vermesine izin vermek oyunu ortak bir deneyime dönüştürebilir.
Oyun içinde deneyebileceğiniz üç örnek
1. Oyuncak yerleştirme
Çocuğun güvenle kullanabildiği büyük bir oyuncak ve kutuyla başlayın. Önce oyuncağı kutuya koymayı gösterin. Aynı oyunda sırayla görev verebilirsiniz. Katılımı rahat olduğunda “Arabayı al, kutuya koy” gibi iki eylemi birleştirmeyi deneyebilirsiniz. Zorlanırsa tek eyleme dönün.
2. Hareketi takip etme
Çocuğun bildiği bir hareketi söyleyip gösterin: “Ellerini kaldır” gibi. Ardından çocuğun hareket seçmesine ve yetişkine göstermesine alan açın. Buradaki hedef uzun bir komut dizisini ezberletmek değil, anlaşılır bir açıklamayla ortak oyunu sürdürmektir.
3. Dur ve devam et
Harvard’ın 4–7 yaş için hazırladığı oyun örneklerinde, müzik durunca hareketi durdurma ve yeniden başlayınca devam etme oyunu yer alır. Çocuğunuzun becerisine uygun, güvenli ve açık bir alanda sade bir sürümünü deneyebilirsiniz. Oyunu önce gösterin; karmaşık pozisyonlar eklemeyin. Bu örnek bütün yaşlar veya bütün çocuklar için aynı biçimde uygun değildir.
Çocuk zorlandığında oyunu nasıl düzenleyebilirsiniz?
Önce açıklamayı ve görevi sadeleştirin. Çok sayıda malzeme kullanıyorsanız birini seçin. Çocuk hareketi bilmiyorsa yalnızca yönergeyi tekrar etmek yerine, hareketi göstermek veya daha tanıdık bir eyleme dönmek seçenek olabilir.
Yetişkinin “Topu aldın ve kutuya koydun” gibi yapılanı açıkça anlatması, yalnızca “Aferin” demekten daha somut bir geri bildirim sunar. NAEYC’nin oyunlarla yürütücü işlevleri ele alan çalışması, oyunların çocukların mevcut becerilerini gözlemlemek için fırsat sunduğunu belirtir.
Çocuğu tekrar tekrar denemeye zorlamayın. Rahatsızlık veya yorgunluk fark ederseniz ara verin. Etkinliklerin süresi ve zorluğu için bütün çocuklara uyan sabit bir reçete kullanmayın. Bütün hareketli oyunlarda yetişkin gözetimi ve güvenli malzeme seçimi gerekir.
Aile gözlemini eğitim planıyla ilişkilendirin
Kısa notlar görüşmeyi kolaylaştırabilir: Hangi açıklamayı kullandınız? Önce gösterdiğinizde ne oldu? Çocuk nerede yardım istedi? Örneğin “Kutuyu gösterince oyuncağı içine bıraktı” ifadesi, “Hiç dinlemiyor” gibi genel bir değerlendirmeden daha somuttur.
Bubala Kids’te yönerge takibi ve eğitime katılım, çocuğun ihtiyaçlarına göre hareket eğitimi hedefleriyle birlikte ele alınabilir. Başlangıç değerlendirmesinden sonra uygun eğitim formatı ve hedefler konuşulur. Ders gözlemleri kayıt altına alınır; her 20 derste Aile Bilgilendirme Raporu ve aile toplantısı ile süreç yeniden değerlendirilir.
Adana’daki ücretsiz çevrim içi veya yüz yüze ilk değerlendirmede, evdeki örneklerinizi eğitim koordinatörüyle paylaşabilirsiniz. Böylece hangi açıklama ve desteklerin çocuğunuz için uygun bir başlangıç olabileceğini birlikte görüşürsünüz.
Sık sorulan sorular
Önce tek adımlı mı, iki adımlı mı yönerge kullanmalıyım?
Çocuğun rahat katıldığı düzeyden başlayın. Tek eylemi izlemek güç geliyorsa iki eylemi birleştirmek yerine görevi sadeleştirin ve gösterimle destekleyin.
Yönerge takibi için çocuğun mutlaka konuşması gerekir mi?
Oyuna katılım sözel cevapla sınırlı değildir. Çocuk hareket ederek, işaret ederek veya gösterimi izleyerek de katılabilir; uygun destek bireysel olarak ele alınmalıdır.
Evdeki oyunlar eğitim değerlendirmesinin yerini tutar mı?
Hayır. Bunlar genel oyun örnekleridir. Çocuğa uygun hedefler ve eğitim formatı bireysel değerlendirmede ele alınır; sağlık kaygıları ilgili sağlık uzmanıyla görüşülmelidir.